Ιερά Μονή Οσίου Νικάνορα – Μεταμόρφωση του Σωτήρος, Ζάβορδα Γρεβενών

0
Βρίσκεται στο όρος Καλλίστρατο Γρεβενών στην αριστερή όχθη του Αλιάκμονα, κοντά στη Δεσκάτη και απέχει από τα Γρεβενά 45 χιλιόμετρα, περίπου 50 λεπτά

 
πηγή φωτογραφίας: kozanionline.blogspot.gr

Εκεί υπήρχε το χωριό Ζάβορδα, από το οποίο έλαβε το όνομα με το οποίο είναι περισσότερο γνωστή. Το μοναστήρι ήταν σταυροπηγιακό, μέχρι το 1767 και υπαγόταν στην Αρχιεπισκοπή Αχριδών, μετέπειτα όμως ανήκε στο Οικουμενικό Πατριαρχείο. Η μονή της Ζάβορδας έχει χαρακτηριστεί ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο με την απόφαση ΥΑ4701/3-3-1967, ΦΕΚ 183/Β/16-3-1967.

Κτίσθηκε το 1534 από τον όσιο Νικάνορα τον Θαυματουργό και Μέγα Ασκητή, (1491 – 1549), καταγόμενο από την Θεσσαλονίκη και πρόκειται για ένα από τα παλιότερα χρονολογημένα καθολικά της Τουρκοκρατίας εκτός Αγίου Ορούς και Μετεώρων. Η μονή αποτελεί άβατο για τις γυναίκες που μπορούν να την επισκεφτούν μέχρι τους πρόποδες του λόφου, στον Ναό του αγίου Δημητρίου.
πηγή φωτογραφίας: www.thetravelbook.gr
πηγή φωτογραφίας: www.cyberotsarka.gr
ΤΟ ΑΣΚΗΤΑΡΙΟ ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΝΙΚΑΝΟΡΑ.

το ασκηταριό του Οσίου Νικάνορα
Προτού ιδρύσει το ιστορικό και περίφημο μοναστήρι της Ζάβορδας ο οσιος Νικάνορας ασκήτευσε σε ένα ταπεινό ασκηταριό που σώζεται μέχρι και σήμερα.
Το ασκηταριό αυτό βρίσκεται πλησίον της Μονής, και ο Όσιος ασκήτεψε σε αυτό με πολλούς κόπους και ατέλειωτες αγρυπνίες και νηστείες επί 16 συνεχή χρόνια.
Στο απρόσιτο και ταπεινό αυτό ασκηταριό του Οσίου φυλάσσονταν κατά τους δύσκολους χρόνους τα πολύτιμα ιστορικά και σπουδαία κειμήλια της Μονής.
Στην δυτική πλευρά τού όρους Καλλίστρατου και προς το μέρος της εισόδου τού φαραγγιού, πού διαρρέεται από τον ποταμό Αλιάκμονα και που διαχωρίζει το όρος από την Βουνάσα, σε ύψος 100 περίπου μέτρων πάνω από την όχθη τού ποταμού και πάνω στους απότομους, κατακόρυφους αλλά επιβλητικούς βράχους, είναι χτισμένη η περίφημη Σκήτη του Όσιου Νικάνορα, έχοντας το ανατολικό τμήμα της μέσα στο σπήλαιο τού όρους Καλλίστρατου.

πηγή φωτογραφίας: www.cyberotsarka.gr
πηγή φωτογραφίας: www.cyberotsarka.gr

Το Ασκηταριό του Οσίου Νικάνορα
πηγή φωτογραφίας: www.katakali.net

Η πρόσβαση στο συγκεκριμένο σημείο γίνεται μόνο με τα πόδια από ένα σχετικά βατό μονοπάτι κοντά στην Μονή της Ζάβορδας.

Η είσοδος στο μνημείο πραγματοποιείται με ξύλινους διαδρόμους και ικριώματα τα οποία δεν διατηρούνται σε καλή κατάσταση.
Η σκήτη, έχει χτιστεί στο χαμηλότερο επίπεδο ενός φυσικού κοιλώματος σε ύψος 40 μέτρων περίπου πάνω από την κοίτη του Αλιάκμονα.
Η σκήτη προϋπήρχε του μοναστηριού που ιδρύθηκε και οργανώθηκε από τον όσιο Νικάνορα στη Ζάβορδα κατά τον 16ο αιώνα και βρίσκεται σε κοντινή απόσταση από αυτό.
Τοιχογραφία από το εσωτερικό του Ασκηταριού
πηγή φωτογραφίας: www.cyberotsarka.gr 

Η Σκήτη χωρίζεται σε τρεις χώρους: τον πάνω χώρο, τον κάτω χώρο και την κρύπτη. Ο επισκέπτης εισέρχεται στον κάτω χώρο, ο οποίος είναι ένα μακρόστενο ορθογώνιο κτήριο, διατεταγμένο με προσανατολισμό από ανατολή προς δύση.

Μικρή κλίμακα οδηγεί στον πάνω χώρο, όπου υπάρχει ένας καμαροσκέπαστος ναός διαστάσεων 2 επί 2.50 μέτρα με προεξέχουσα ημικυκλική κόγχη.

Είναι αφιερωμένο στον άγιο Γεώργιο και ανήκει στην πρώτη οικοδομική φάση, όπως και ο κάτω χώρος, που χρησίμευε για τη διαβίωση των ασκητών. Στη δεύτερη φάση του 1793 ανήκει το υπόλοιπο κτίσμα που βρίσκεται δυτικά του ναΐσκου.

πηγή φωτογραφίας: www.cyberotsarka.gr
πηγή φωτογραφίας: www.cyberotsarka.gr
Η θέα από το ασκηταριό στην
τεχνητή λίμνη του Ιλαρίωνα
πηγή φωτογραφίας: www.kozan.gr

Τεκμηριώνεται χρονολογικά από την επιγραφή που υπάρχει στο νότιο τοίχο του νεώτερου κτίσματος, ο οποίος λόγω του πάχους του καλύπτει τμήμα της τοιχογραφίας του αρχαγγέλου Μιχαήλ που απεικονίζεται εξωτερικά του δυτικού τοίχου του ναού.

Η επιγραφή μας πληροφορεί για οικοδομικές εργασίες που ολοκληρώθηκαν τη συγκεκριμένη χρονολογία και είχαν σκοπό την επέκταση του χώρου της σκήτης και ίσως και κάποιες οικοδομικές επιδιορθώσεις.

Στο άνω μέρος απεικονίζεται ο σταυρός και το όνομα του Χριστού. Στο κέντρο της επιγραφής διακρίνεται κείμενο ενώ στο κάτω μέρος έχουν σκαλιστεί δυο πουλιά και ένα κυπαρίσσι.

Εσωτερικό του Ασκηταριού
πηγή φωτογραφίας: www.kozan.gr

Το συμπληρωμένο κείμενο αναφέρει: «ΙΗΣΟΥΣ ΧΡΙΣΤΟΣ ΝΙΚΑ 1793 Ιουνίου 17 Δια σινδρομή Ζαχαρίου ιερομονάχουκε εξόδου Χατζηζαχαρίου εκ χωριού Πιλωρί κε λιποί πατέρες κε ο τέκτον Αθανάσις εκ Μπλάτσι». Ο ναΐσκος του αγίου Γεωργίου είναι κοσμημένος με σπουδαίες και αξιόλογες τοιχογραφίες στο εσωτερικό του αλλά και στον εξωτερικό δυτικό τοίχο.

Μάλιστα σώζονται δύο στρώματα ζωγραφικής: λείψανα του παλαιότερου εντοπίζονται στο δυτικό άκρο του νότιου τοίχου του ναίσκου, όπου σώζεται το κάτω τμήμα του σώματος δύο μορφών αλλά και η κτητορική επιγραφή ανάμεσά τους καθώς όμως και στο βορειοδυτικό τμήμα του δυτικού τοίχου του ναίσκου, όπου απεικονίζονται οι Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος και ο Αγιος Ονούφριος.
πηγή φωτογραφίας: www.cyberotsarka.gr
πηγή φωτογραφίας: www.cyberotsarka.gr

Τοιχογραφία από το εσωτερικό του Ασκηταριού
πηγή φωτογραφίας: 1080.plus

Οι τοιχογραφίες του πρώτου στρώματος πρέπει να τοποθετηθούν χρονικά στις αρχές του 15ου αιώνα, σύμφωνα με τη συμπλήρωση του γράμματος της κτητορικής επιγραφής. Ο ζωγράφος αναζητεί τα πρότυπά του σε χειρόγραφα και φορητές εικόνες της βυζαντινής περιόδου, όσο η γνώση και η κουλτούρα του το επιτρέπουν.

Στο δεύτερο νεώτερο στρώμα ανήκουν οι υπόλοιπες τοιχογραφίες του ναού. Οι σκηνές χωρίζονται μεταξύ τους με ερυθρά πλαίσια. Ο ζωγράφος είναι ένας επαρχιακός καλλιτέχνης, εκφραστής του αντικλασικού ρεύματος, με περιορισμένη παιδεία – αφού οι επιγραφές του είναι ανορθόγραφες – που προσπαθεί να συνδυάσει ποικίλα στοιχεία, ώστε να πετύχει ένα εντυπωσιακό αποτέλεσμα.
Το Καθολικό της Μονής
πηγή φωτογραφίας: www.pemptousia.gr

Το έτος 1534 ο Οσιος Νικάνορας «έκτισε την σεβάσμιο Μονή με πύργους στερεούς» για να υμνεί και να δοξάζεται το όνομα της Αγίας Τριάδος και ταυτοχρόνως να προστατεύεται από τους ληστές και τους κακοποιούς της εποχής εκείνης.

Υπήρξε Αγία μορφή των δύσκολων εκείνων χρόνων.

Ωφέλησε, δίδαξε και παρηγόρησε τόσο με το Άγιο παράδειγμα του όσο και με την προσευχή του και τη δύναμη της πίστεως του τους σκλαβωμένους Έλληνες της περιοχής του αλλά και της εποχής του. Στο κέντρο του περιβόλου της Μονής υψώνεται ο ναός του Σωτήρος Χριστού.

πηγή φωτογραφίας: panoramio, Pantelis65
πηγή φωτογραφίας: panoramio, Pantelis65
πηγή φωτογραφίας: panoramio, Pantelis65

πηγή φωτογραφίας: www.religiousgreece.gr

Το καθολικό της Μονής είναι ναός αθωνικού τύπου, κατάγραφο με τοιχογραφίες, που αποδίδονται στον περίφημο ζωγράφο Φράγκο Καστελάνο.

Τρεις σκηνές μάλιστα στην τοιχογράφηση (Ανάσταση Λαζάρου, Είσοδος στα Ιεροσόλυμα, Σταύρωση) έχουν ομοιότητες με τις αντίστοιχες της Μονής Βαρλαάμ Μετεώρων.

Οι διάκοσμοι ολοκληρώθηκαν το 1547, ενώ η ζωγραφική του τρούλου είναι μεταγενέστερη (1869 από το ζωγράφο Μανουήλ). Το εσωτερικό του είναι κατάγραφο από αγιογραφίες των ετών 1869 και 1889, οι αγιογραφίες αυτές έχουν επικαλύψει τις παλιότερες.

Επιζωγράφιση του τρούλου βεβαιώνεται από δύο κτητορικές επιγραφές, μια του 1592 και μια του 1869 από τον Μανουήλ Ζωγράφο εκ Σελίτζης.

Στο δυτικό τοίχο του ναού σώζεται και άλλη επιγραφή, η οποία αναφέρει και άλλη επιζωγράφιση του 1889 από το ζωγράφο Κωνσταντίνο Χατζηνότα εκ Ναούσης.

Ο εξωνάρθηκας ιστορήθηκε το 1835 και περιλαμβάνει την παράσταση της Δευτέρας Παρουσίας, αγίους και σκηνές από το βίο και τα θαύματα του Οσίου Νικάνορα.

πηγή φωτογραφίας: panoramio, Pantelis65
πηγή φωτογραφίας: panoramio, Pantelis65
πηγή φωτογραφίας: panoramio, Pantelis65
πηγή φωτογραφίας: www.religiousgreece.gr

Τα αναλόγια και τα προσκυνητάρια έχουν διακόσμηση από «σιντέφι».

Στο νάρθηκα του ναού οι τοιχογραφίες που είναι φιλοτεχνημένες το 1835 παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον από ιστορικής άποψης, αφού σε αυτές ιστορούνται ο βίος και τα θαύματα του Οσίου Νικάνορα.

Στον Ιερό Ναό φυλάσσονται:
• Η εικόνα Του Σωτήρος Χριστού η οποία φέρει αργυρά επένδυση. Την εικόνα αυτή ανακάλυψε ο Άγιος Νικάνωρ κατόπιν οράματος και έχτισε το μοναστήρι του.

Η Τιμία Κάρα του Οσίου Νικάνορα.
πηγή φωτογραφίας: kozanionline.blogspot.gr

• Τα Ιερά Λείψανα του Αγίου Νικάνορα τοποθετημένα σε αργυρές θήκες οι οποίες φέρουν ανάγλυφες παραστάσεις Αγίων.


• Η θήκη στην οποία φυλάσσεται η Τιμία κάρα του Αγίου Νικάνορα, διακοσμείται με ανάγλυφες παρατάσεις Αγίων, δικέφαλου αετού και με πολύτιμους λίθους.
 
• Ιερά Λείψανα του Αγίου Ιωάννη Χρυσοστόμου.
 
• Ιερά Λείψανα του Αγίου Γεδεών του Καρακαλινού.
 
• Ιερά Λείψανα Αγίου Κύρικου και Ιουλίτης.
 
•Των Αποστόλων Ανδρέα, Βαρνάβα και Βαρθολομαίου.
 
• Του Αγίου Γεωργίου εξ Ιωαννίνων.
 
• Του Αγίου Δημητρίου του Μεγαλομάρτυρος.
 
• Του Αγίου Δημητρίου εξ Σαμαρίνης.

Αριστερά και δεξιά του Ιερού είναι δύο μικρά παρεκκλήσια του Αγίου Αθανασίου στο βόρειο τμήμα με τοιχογραφίες του 18ου αιώνα και του Τιμίου Προδρόμου στο νότιο μέρος.

Εμπρός στην ωραία πύλη του παρεκκλησίου του Τιμίου Προδρόμου βρίσκεται απλός και απέριττος ο τάφος του Αγίου Νικάνορα.

Στο νότιο άκρο του νάρθηκα υπάρχει το καμπαναριό, ύψος 20 μέτρων, το οποίο ανεγέρθη κατά το έτος 1873.

Γύρω από το ναό ο χώρος περικλείεται από το ηγουμενείο, τα κελιά των μοναχών, την τράπεζα, το μαγειρείο, τους φούρνους, τους ξενώνες, τους στάβλους, τις κρύπτες κ.α.

ΒΙΟΣ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΑΝΟΡΑ.
Ο τάφος του Οσιου Νικάνoρα στο προαύλιο της Μονής
Ο Όσιος Νικάνωρ γεννήθηκε στα 1491 στην Θεσσαλονίκη και οι γονείς του Ιωάννης και Μαρία ήταν ευσεβείς και κατοικούσαν στην συνοικία του Αγίου Μηνά.

Όλη η πόλη των Θεσσαλονικέων καλοτύχιζε και επαινούσε τους γονείς του Αγίου τόσο για τον πλούτο τους όσο και την ευγένεια τους, αλλά κυρίως για την πίστη και την αρετή που τους διέκρινε.

Ήταν ελεήμονες και σπλαχνικοί και η ζωή τους έργο αγάπης προς τους πάσχοντες αδελφούς, όμως ο Θεός ήθελε να τους δοκιμάσει με προσωρινή ατεκνία.

Κάθε μέρα προσευχόταν στην εκκλησία του Αγίου Μηνά να τους δώσει ο Θεός ένα παιδί για παρηγοριά.

Οι προσευχές, οι νηστείες, οι αγρυπνίες των γονέων του εισακούσθηκαν από τον Κύριο μας και Θεό μας και κατά την ώρα που η ευσεβής γυναίκα προσευχόταν στο Θεό στο Ναό του Αγίου Μηνά της αποκαλύφθηκε το θέλημα του Κυρίου: «Εισήκουσε ο Θεός τας δεήσεις σου ω γυνή ως ποτέ της χήρας Άννης και έλυσε τα δεσμά της στειρώσεως σου μόνο πορεύου εις τον οίκον σου και θέλεις συλλάβεις και γεννήσεις Υιών όστις θέλει γίνει δοχείον καθαρόν του Παναγίου Πνεύματος και πολλούς θέλει εισάγει εις τον Κύριον δια της αγγελικής αυτού και εναρέτου διαγωγής».

φωτογρ.:opaliouriotis.blogspot.gr

Έτσι, ως Θείο δώρο ήρθε στον κόσμο ο Νικόλαος (αυτό ήταν το κοσμικό όνομα του αγίου) και οι γονείς του τον παρέδωσαν σ΄ ένα ευσεβή δάσκαλο να του μάθει τα Ιερά γράμματα.

Ο νεαρός Νικόλαος ευφυής στο νου σε λίγο χρονικό διάστημα απέκτησε μεγάλη ευχέρεια περί τα εκκλησιαστικά και αγάπη για την εκκλησία του Χριστού όπως όλοι οι άγιοι.

Από μικρός κατάλαβε την κλήση του Θεού μοναδικός του πόθος ήταν να μονάσει και να γίνει μιμητής των οσίων πατέρων της εκκλησίας μας.

Ήθελε να υπηρετήσει ολοκληρωτικά ψύχη τε και σώματι τον Κύριο. Γι’ αυτό περνούσε τη ζωή του με νηστείες, αγρυπνίες και προσευχές.

Σε μικρή ηλικία χάνει τον προσφιλή πατέρα του και μένει με τη μητέρα του.

Η ευσεβής του μητέρα μη γνωρίζοντας τον πόθο του παιδιού της ήθελε να τον παντρέψει με κάποια ενάρετη κοπέλα και ενώ από τη μια μεριά ο όσιος ποθούσε να εγκαταλείψει κάθε τι εγκόσμιο και να μονάσει, να αφιερωθεί εξολοκλήρου στον Θεό. Από την άλλη δεν ήθελε να στενοχωρήσει τη μητέρα του, γι αυτό ανέβαλε συνεχώς την επιθυμία του.

πηγή φωτογραφίας: www.pemptousia.gr

Ο Θεός που προνοεί τα πάντα ύστερα από ορισμένο χρονικό διάστημα πήρε την μητέρα του από τον κόσμο και έτσι άνοιξε ο δρόμος για ν’ ακολουθήσει ο Νικόλαος τη μοναχική ζωή.

Χωρίς να χάσει καιρό μοίρασε την πατρική του περιουσία στους φτωχούς και τα ορφανά και ενώ μπορούσε να λάβει αξιώματα λόγω της επιφανούς θέσεως των γονέων του, τα θεώρησε όλα αυτά σκύβαλα μπροστά στη μεγάλη του αγάπη προς το Χριστό. Ελεύθερος πλέον από κάθε φροντίδα του κόσμου γίνεται μοναχός με το όνομα Νικάνωρ. Ως μοναχός πολλαπλασίασε τα χαρίσματα που του δώσε ο Θεός. Η φήμη που απέκτησε έφθασε στον Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης ο οποίος τον χειροτόνησε διάκο και πρεσβύτερο με σκοπό να τον κάνει διάδοχο του.

πηγή φωτογραφίας: www.greece.com

Ως κληρικός της Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης ο Νικάνωρ επέδειξε μεγάλο ζήλο και η προσφορά του ήταν αξεπέραστη. Η ώρα όμως είχε φθάσει για εκείνο που τον είχε προορίσει ο Θεός. 

Σε μια από τις νυχτερινές του προσευχές και ενώ ικέτευε με θερμά δάκρυα τον Θεό άκουσε φωνή από τον ουρανό να του λέγει: «Νικάνωρ έξελθε εκ της γης σου και εκ της συγγενείας σου και πορεύου εις το Καλλίστρατου όρους και αγωνίσου εκεί καλώς και εγώ θα είμαι μαζί σου να σε διαφυλάττω όλες τις ημέρες της ζωής σου και θα κάνω το όνομα σου ξακουστό και θα σε δοξάσω εις πάντας τους αιώνας». Ύστερα απ’ αυτή τη Θεϊκή εντολή ο Άγιος έφυγε από την Θεσσαλονίκη σε σχετικά νεαρή ηλικία περίπου 27 ετών και τράβηξε να πάει εκεί όπου τον είχε καλέσει ο Θεός. Στο δρόμο, στα χωριά που συναντούσε δίδασκε ως άλλος απόστολος τους απελπισμένους χριστιανούς να φυλάγουν την πίστη τους.

Φθάνοντας ο Άγιος Νικάνωρ στο όρος Καλλίστρατου και βλέποντας το ήσυχο μέρος ο άγιος έλαβε εσωτερική πληροφορία από τον Κύριο ότι εδώ θα είναι η ασκητική του παλαίστρα. Δόξασε τον Θεό και άρχισε να επιδίδεται σε ασκητικούς αγώνες.

Πέρασαν 16 ολόκληρα χρόνια σκληρού αγώνα με την σάρκα και τους δαίμονες. Αγρυπνίες, νηστείες, κόπους για την αγάπη του Χριστού. Σιωπή, έλλειψη ανθρώπινης παρηγοριάς τον έκανα δοχείο του Άγιου Πνεύματος. Κατόπιν ίδρυσε τη Μονή μεταμορφώσεως του Σωτήρα Χριστού ή Ζάβορδας. Την Ιερά Μονή ίδρυσε εξ αποκαλύψεως του ιδίου του Χριστού αφού βρήκε εικόνα του Σωτήρος Χριστού κρυμμένη από την εποχή της εικονομαχίας.

Η φήμη του απλώθηκε παντού όπως του είχε πει ο Κύριος. Πλήθος ανθρώπων από τη γύρω περιοχή έτρεχε στο μοναστήρι να ευλογηθεί από τον άγιο ν΄ ακούσουν την ψυχοσωτήρια διδασκαλία το και να θεραπευτούν αφού πολλά ήταν τα θαύματα που έκανε ο όσιος. 

Ο Άγιος αφού έζησε ενάρετα και αγγελικώς ήρθε ο καιρός να μεταβεί στην άλλη ζωή την αιώνια και αληθινή. Προγνώρισε το θάνατό του και κάλεσε γύρω του μοναχούς και λαϊκούς τους ευλόγησε τους συμβούλεψε και παρέδωσε το πνεύμα του στο Λυτρωτή μας Χριστό στις 7 Αυγούστου 1549. Οι μοναχοί της Μονής θρήνησαν τον άγιο που τους παρηγορούσε και τον έθαψαν σε παρεκκλήσι της Μονής. Από τότε το αγιασμένο Λείψανο του τελεί ως τα σήμερα πολλά θαύματα.
 
Οικονομική Ακμή του Μοναστηριού.
 
τεράστια βαρέλια στο κελάρι της Μονής
πηγή φωτογραφίας: www.katakali.net

Το μοναστήρι κατά τους χρόνους της τουρκοκρατίας βρισκόταν σε μεγάλη οικονομική και πνευματική ακμή. 

Τα αφιερώματα σε κινητά και ακίνητα ήταν πολλά από μέρους των Χριστιανών και Τούρκων ακόμη. 

Έτσι η περιουσία την οποία απέκτησε η Ζάβορδα ήταν τεράστια. 

Σε 60.000 στρέμματα ήταν οι βοσκότοποι του Μοναστηριού και σε 6.000 αιγοπρόβατα και 550 μεγάλα ζώα η κτηνοτροφία του. Μετόχια είχε σε πολλά μέρη, η παραγωγή γεωργικών και κτηνοτροφικών προϊόντων ήταν πολύ μεγάλη. 

Το ψηφιδωτό της Μεταμόρφωσης του
Χριστού στην εξωτερική πύλη της Μονής

πηγή φωτογραφίας:
fos-kastoria.blogspot.gr

Εκτός του πλούτου του σε κινητή και ακίνητη περιουσία διέθετε και πολλούς πνευματικούς και καλλιτεχνικούς θησαυρούς (εικόνες, τιμαλφή, χειρόγραφα βιβλία, Βυζαντινά κειμήλια, κώδικες και άλλα). 


Μια πρώτη οριοθέτηση του αρχικού πυρήνα της έγγειας περιουσίας της μονής Ζάβορδας μπορεί να γίνει με βάση τη διαθήκη του Οσίου Νικάνορα, στην έκδοση του πρωτοτύπου  με χρονολογία το 1532 και που σε αυτήν αναφέρεται: «και τα μετόχηα. τοι σπουζουμάδη λέγω, μετά διω μίλους. και την σύνιτζα και την λογκά μετά ώρια της και μετά χοράφια της κλεισούρας». 

Στο κείμενο επίσης, του αντιγράφου από τον κώδικα του 1692 το παράθεμα είναι ακριβώς το ίδιο, μόνο που παραλείπεται η φράση «τοι σπουζουμάδη»Σε συνοπτική δε διαθήκη του Οσίου Νικάνορα χρονολογίας του έτους 1540 σημειώνεται επίσης «…ότι ευρίσκονται και αμπέλια όσα ευρίσκονται και κίπους και μύλους και πρόβατα και γίδια και αγελάδια και μελίσια και άλογα και μουλάρια και τα χωράφια όπου έχω εις το μπουζομάδι και τα αμπέλια και τα περιβόλια …»

πηγή φωτογραφίας: www.katakali.net

Μια νεώτερη εικόνα αυτής της μοναστηριακής περιουσίας δίδεται σε ένα υπόμνημα του μητροπολίτη Κοζάνης Κωνστάντιου, το 1901. Σε αυτό αναφέρονται τα εξής: το «Παλαιότουρκο» της Παναγίας, πολλά κτήματα στην Ελάτη, 4 ζευγάρια στον Τρανόβαλτο, το μετόχι στην Αιανή με 4 ζευγίτες, όλη η καλλιεργήσιμη περιοχή μέχρι τη μονή της Λαργιούς, το μετόχι στη Σαρακίνα και 3 ζευγάρια, 2 ζευγάρια στο Δίπορο, 1 ζευγάρι στους Πυλωρούς καθώς και 1 μαϊντάνι και 2 ζευγάρια στη Βάρη. 

Επιπλέον σημειώνεται ότι οι μοναχοί διαχειρίζονταν 5.000 – 6.000 αιγοπρόβατα, αγελάδες, άλογα, ημιόνους. Είναι φανερό ότι η μονή δημιούργησε και διατήρησε στο διάστημα τριών αιώνων έναν περιουσιακό πυρήνα σε γεωγραφική ακτίνα γύρω από αυτή, ενώ δεν διατηρήθηκαν περιουσιακά στοιχεία σε μακρινότερες περιοχές, όπως στη Σιάτιστα.

 
Πνευματική Προσφορά.

 

πηγή φωτογραφίας: www.kozan.gr

Με την μεγάλη περιουσία του, το Μοναστήρι αποτέλεσε σπουδαίο οικονομικό παράγοντα και βοήθησε κατά τους δύσκολους χρόνους της δουλείας πολλούς, οι οποίοι έβρισκαν εργασία και άσυλο σε αυτό. 

Κατά τους χρόνους αυτούς κατέστη επίσης φυτώριο πνευματικής και εθνικής αναγέννησης. Σε σχολείο εφαρμογής νεοχειροτονημένων ιερέων και σε φυτώριο Ιεροψαλτών της Ιεράς Μητροπόλεως Γρεβενών.
Πολλά σχολεία ενισχύθηκαν οικονομικώς και πολλές υποτροφίες δόθηκαν σε φιλομαθείς νέους και καλογέρους που σπούδασαν Θεολογία. Από αυτό θα αναδείχθηκαν και δύο Ιεράρχες, ο Δερβών και Βελισσού Παρθένιος και ο Καστοριάς Νικήφόρος.
Εθνική και Κοινωνική προσφορά.
Πολλές και ανεκτίμητες υπηρεσίες προσέφερε η Μονή κατά τους Εθνικούς αγώνες. Το 1821 ο Ν. Κασομούλης διήλθε εξ αυτής και μύησε τον ηγούμενο εις την Φιλική Εταιρεία.

Κατά τον Μακεδονικό Αγώνα οι άνδρες της Ελεύθερης Ελλάδας, που έρχονταν να αγωνιστούν στην Μακεδονία στο Μοναστήρι κατέλυαν και τα όπλα στις αποθήκες του τα έκρυβαν. Κατά τους χειμερινούς μήνες στο στενότερο μέρος του ποταμού υπήρχε δεμένο χοντρό σχοινί σε υψηλόκορμα δέντρα από τις όχθες και από αυτό κρέμονταν με καλάθι η «Σπαρτίνα» και διαπερνούσαν από την μια άκρη στην άλλη οι άνδρες των αντάρτικων σωμάτων και τα φορτία των όπλων. Χρησιμοποιώντας την Σπαρτίνα οι Μακεδονομάχοι διέρχονταν τον Ποταμό Αλιάκμονα παρά την Μονή μεταμορφώσεως του Σωτήρος Ζάβορδας. Η Μονή υπήρξε ένα από τα ασφαλή κρησφύγετα των ελληνικών σωμάτων και είχε ειδική κρύπτη για τα όπλα. Κατά τον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο του 1912 η Πέμπτη Μεραρχία του Ελληνικού Στρατού πέρασε από το σημείο εκείνο τον Αλιάκμονα. Το Μηχανικό κατασκεύασε γέφυρα από ξυλεία πού προσέφερε η Μονή.

ΚΩΔΙΚΑΣ ΤΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ ΦΩΤΙΟΥ.
πηγή φωτογραφίας: zaborda.blogspot.gr
Μεταξύ των σωζόμενων αρχαίων σπάνιων κωδίκων που υπάρχουν στην Ιερά Μονή του Αγίου Νικάνωρα, βρίσκεται και ο μοναδικός του «Λεξικού του Πατριάρχη Φωτίου». 

Το βιβλίο αυτό, που έγραψε τον ένατο αιώνα ο Μέγας Φώτιος, Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, έξοχος ελληνιστής και φορέας της πρώτης αναγέννησης των γραμμάτων στο Βυζάντιο, περιλαμβάνει αποσπάσματα από συγγράμματα αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων, που σώζονταν κατά την εποχή του, δεν σώζονται όμως σήμερα (σ’ αυτό έγκειται και η μεγάλη αξία του). Αντίγραφά του διασώζονται άλλα δύο: ένα στη βιβλιοθήκη του πανεπιστημίου Καίμπριτζ της Αγγλίας και ένα στη βιβλιοθήκη του Βερολίνου. 

Αυτά όμως είναι ελλιπή, ενώ της Ζάβορδας είναι πλήρες και γι’ αυτό μοναδικό. Το Λεξικό ανακάλυψε ο καθηγητής του πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Λίνος Πολίτης. 

Χάρη στην καταγραφή του Πατριάρχη Φωτίου σώζονται σήμερα ολόκληρα αποσπάσματα από χαμένα έργα αρχαίων κωμωδιών, όπως αυτές που έγραψαν ο Κρατίνος και ο Εύπολις, αλλά και αποσπάσματα αρχαίων Ελλήνων ποιητών και ιστορικών.

Ο ΚΩΔΙΚΑΣ ΑΡ. 201.
πηγή φωτογραφίας: kozanimedia.gr
Ο κώδικας αρ. 201 της Μονής μεταμορφώσεως του Σωτήρος της Ζάβορδας είναι ένα σημαντικό κείμενο το οποίο έχει χρησιμοποιηθεί πολλές φορές ως μοναδική μαρτυρία για την πρώιμη ιστορία των οικισμών της Δυτικής Μακεδονίας. 

Η Μαρία Χριστίνα – Χατζηιωάννου στο βιβλίο της «Η ιστορική εξέλιξη των οικισμών του Αλιάκμονα κατά την τουρκοκρατία», διακρίνει δυο περιόδους εγγραφών. Από την ίδρυση της μονής 1532/1534 έως το έτος της ενιαίας μεταγραφής των ονομάτων από τον Ιωάννη Ζωγράφο το 1692 και τη νεώτερη του 18ου – 20ου αιώνα. Παρατηρεί δε ότι με το πέρασμα των χρόνων τα Σέρβια υποτριπλασιάζουν τον αριθμό των αφιερωτών μετά το 1692, ενώ οι Γούλες, το Πολύραχο, το Ρύμνιο και το Τριγωνικό τον υποδιπλασιάζουν. Αποδίδει μάλιστα τη μεγάλη πτώση στο γεγονός ότι συμπαρασύρονται από την παρακμή των χριστιανικών Σερβίων και την οικονομική ανάπτυξη της Κοζάνης. Περιέχει 157 εγγραφές με τα βαπτιστικά ονόματα των αφιερωτών στη σελίδα 86 – «Γούλης χορίον» και στη σελίδα 88γ, 88δ, 88ε με την επιγραφή «Γούλαις χωρίον».
Η Τράπεζα της Μονής
πηγή φωτογραφίας: kozanionline.blogspot.gr
Μετά από 20 έτη παύσης του Μοναστηριού από το 1984 έως το 2004 και με τη βοήθεια του Αγίου Νικάνορα ταχύρρυθμα επάνδρωσε το Μοναστήρι με Μοναχούς ο μακαριστός Μητροπολίτης Γρεβενών κ.κ. Σέργιος.
Το «άβατον» που είχε καθιερωθεί για τις γυναίκες και είχε καταργηθεί από τον μακαριστό μητροπολίτη Σέργιο το 2000 εφόσον δεν υπήρχαν μοναχοί επανήλθε και πάλι το 2015. Τον Μάιο του 1995 ο φοβερός σεισμός της Κοζάνης έπληξε και την Μονή που υπέστη σοβαρές ζημιές. Διεσώθη μόνο το Καθολικό, ο κεντρικός Ναός του Σωτήρος με τον εντυπωσιακό Παντοκράτορα, οποίος φιλοτεχνήθηκε το 1835 από τεχνίτες τής ιστορικής κωμοπόλεως Εράτυρας (Σέλιτσας).
Νέα πετρόκτιστα κτίρια ανεγέρθηκαν μετά
το σεισμό του 1995 που κατέστρεψε
την Μονή εκτός του Καθολικού
Πρόσφατα καρποφόρησαν οι προσπάθειες της εκ νέου επάνδρωσης της Μονής με περίπου 10 μοναχούς από την Τριπόλεως.
Η Ιερά Μονή του Οσίου Νικάνορα πανηγυρίζει στις 6 Αυγούστου εορτή της θείας Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Χριστού αλλά και στις 7 Αυγούστου εορτή του κτήτορά της, Αγίου Νικάνορα.

Οι εορτές αυτές πραγματοποιούνται με πολύ μεγάλη 
μεγαλοπρέπεια, με αρχιερατική θεία λειτουργία στην οποία πλήθη κόσμου συρρέουν από όλη τη Δυτική Μακεδονία, την Ήπειρο αλλά και την Θεσσαλία για να προσκυνήσουν τα ιερά λείψανα τού Αγίου Νικάνορα αλλά και να περιηγηθούν σε αυτή την σπουδαία ιστορική Ιερά Μονή που ίδρυσε ο όσιος.

ο Νέος Ναός αφιερωμένος στον Αγιο Μηνά, έξω
από τον περίβολο της Μονής και που δεν είναι άβατος.
πηγή φωτογραφίας: panoramio, 
Pantelis65
Το Σάββατο 19 Σεπτεμβρίου του 2015 τελέστηκαν σε κλίμα κατάνυξης τα εγκαίνια του νέου Ναού αφιερωμένου στον Αγιο Μηνά, από τον Σεβασμιότατο Μητροπολίτη Γρεβενών κ.κ. Δαβίδ. Ο Ναός βρίσκεται ακριβώς έξω από το κυρίως μοναστηριακό συγκρότημα της Μονής της Ζάβορδας, δεν είναι άβατο και κατά συνέπεια μπορούν να παραστούν – εκκλησιαστούν και οι γυναίκες.
Μετά τον όρθρο ξεκίνησε η τελετή των εγκαινίων, όπως και ακολούθησε αρχιερατική θεία λειτουργία.
Σε τακτά χρονικά διαστήματα ο Σεβασμιώτατος εξηγούσε στους πιστούς το τελετουργικό με απλά λόγια, δηλαδή πριν προβεί σε κάποια κίνηση π.χ. περιφορά της εικόνας τρεις φορές γύρω από το ναό, γιατί εκκενώθηκε ο ναός, ότι έπρεπε να τοποθετηθούν και σφραγισθούν στην Αγία Τράπεζα λείψανα μαρτύρων και όχι Αγίων, την όλη διαδικασία του σφραγίσματος, σάβανο, αντιμήνσια, κλπ.
Τα εγκαίνια του Νέου Ναού αφιερωμένο στον Αγιο Μηνά.πηγή φωτογραφίας: opaliouriotis.blogspot.gr
Τα εγκαίνια του Νέου Ναού αφιερωμένο στον Αγιο Μηνά.πηγή φωτογραφίας: opaliouriotis.blogspot.gr
Το εσωτερικό του νέου Ναού, του Αγίου Μηνά.
πηγή φωτογραφίας: opaliouriotis.blogspot.gr
Στο ναό τοποθετήθηκαν τα λείψανα των μαρτύρων: Του Αγίου Μηνά Μεγαλομάρτυρα, του μάρτυρα Γεδεών Καρακοντινού (Άγιον Όρος με καταγωγή από Τύρναβο) και του μάρτυρα Γεωργίου από Τσουρχλί Γρεβενών (Άγιος Γεώργιος) που μαρτύρησε στα Γιάννενα.
Εκτός από τον Σεβασμιώτατο, την Αδελφότητα της Μονής, τον Δήμαρχο Δεσκάτης κ. Δημήτρη Καραστέργιο παρευρέθηκαν και κάτοικοι από την γύρω περιοχή. Με το τέλος της θείας λειτουργίας μαζί με το αντίδωρο προσφέρθηκε από τον Σεβασμιώτατο εικονίτσα του Αγίου Μηνά με κομμάτι από αντιμήνσιο ως ενθύμιο και φυλαχτό. Μετά την τελετή προσφέρθηκε στους μεν άνδρες φαγητό στην τράπεζα που ευρίσκεται εντός της Μονής και στις γυναίκες, που παρέμειναν έξω λόγω άβατου, καφές και εδέσματα.
Επισκεπτήριο Μονής: Δευτέρα έως και Σάββατο από 09.00 π.μ έως και 13.00 μ.μ και από 17.00 μ.μ έως και 20.00 μ.μ. Την Κυριακή ανοιχτά καθ όλη την διάρκεια της ημέρας.

Τηλέφωνο Μονής: (+30) 24620 25261

Γιάννης Ασλανίδης
Στέλεχος εμπορίας, διαφήμισης και προώθησης προϊόντων, Marketing